سایت دانشجو سرا

 

فهرست مطالب

عنوان صفحه

چکیده فارسی......................................................................................................................... 1

مقدمه..................................................................................................................................... 2

بخش اول: شروط دفاع مشروع و جایگاه رویه قضایی در رفع ابهام از آنها

فصل اول: شروط دفاع مشروع در حقوق جزای ایران و منابع فقه امامیه....................................... 7

- مبحث اول: دفاع مشروع در مواد قانونی................................................................................ 8

- گفتار اول: قانون مجازات عمومی مصوب 1304 و اصلاحات بعدی مصوب 1352................. 8

- الف: قانون مجازات عمومی مصوب سال 1304.................................................................... 8

- ب: اصلاحات انجام شده در سال 1352.............................................................................. 10

گفتار دوم: قانون راجع به مجازات اسلامی مصوب 1361......................................................... 10

الف: مقایسه با قوانین گذشته................................................................................................... 10

ب: مقایسه با موادی از قانون تعزیرات مصوب سال 1362........................................................ 11

گفتار سوم: قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1370 و 1375................................................ 13

الف: قواعد عمومی.................................................................................................................. 13

ب: قواعد مندرج در کتاب پنجم (تعزیرات و مجازات های بازدارنده)......................................... 14

مبحث دوم: شروط دفاع در منابع فقه امامیه.............................................................................. 15

گفتار اول: ارزشهای قابل دفاع................................................................................................. 15

1- دفاع از تن و تمامیت جسمانی........................................................................................... 16

2- دفاع از عرض و ناموس..................................................................................................... 17

3- دفاع از آزادی تن.............................................................................................................. 18

4- دفاع از مال....................................................................................................................... 19

گفتار دوم: ضرورت و تناسب دفاع (الاسهل فالاسهل)............................................................... 19

1- ضرورت دفاع................................................................................................................... 19

2- تناسب دفاع...................................................................................................................... 20

گفتار سوم: اثبات مشروعیت دفاع............................................................................................ 21

مبحث سوم: شرایط دفاع مشروع از دیدگاه دکترین حقوقی........................................................ 21

گفتار اول: ارزشهای قابل دفاع از نظر حقوقدانان....................................................................... 22

الف – دفاع از نفس................................................................................................................ 22

ب – دفاع از عرض و ناموس.................................................................................................. 22

ج – دفاع از مال..................................................................................................................... 24

د – دفاع از آزادی تن............................................................................................................. 24

هـ - دفاع از دیگری............................................................................................................... 25

گفتار دوم: خطر فعلی یا قریب الوقوع...................................................................................... 27

الف – تعریف تجاوز فعلی..................................................................................................... 27

ب – تعریف خطر قریب الوقوع.............................................................................................. 27

ج – خطر قابل پیش بینی در آینده دور..................................................................................... 28

د – خوف معقول یا قرائن عقلایی............................................................................................ 28

گفتار سوم: شروط ضرورت دفاع و تناسب دفاع....................................................................... 29

الف – تفاوت شرط ضرورت با شرط تناسب............................................................................ 29

ب – ملاکهای ضرورت و الزام به فرار یا عدم الزام به فرار در صورت امکان............................... 30

ج – ملاکهای تشخیص تناسب................................................................................................ 32

د – ضمانت اجرای عدم رعایت تناسب.................................................................................... 33

گفتار چهارم: شرایط مربوط به دفاع از دیگری........................................................................... 34

الف – دفاع از اقارب و شرایط آن........................................................................................... 34

ب – دفاع از اشخاص دیگر در صورت استمداد یا نیاز به کمک داشتن....................................... 35

1- دفاع از نفس دیگری......................................................................................................... 35

2- دفاع از عرض و ناموس دیگری......................................................................................... 35

3- دفاع از آزادی تن دیگری.................................................................................................. 36

4- دفاع از مال دیگری........................................................................................................... 36

ج – مسئولیت های ویژه بعضی اشخاص برای دفاع (مستأجر، پلیس، محافظ).............................. 37

فصل دوم – جایگاه و اهمیت رویه قضایی در تفسیر قواعد مربوط به دفاع مشروع....................... 38

مبحث اول – کلی بودن قواعد موجود در قوانین موضوعه و نیاز به تفسیر قضایی......................... 39

الف – نیاز به تعیین دقیقتر مصادیق خوف معقول....................................................................... 39

ب – نیاز به تعیین مصادیق مناسب یا عدم تناسب دفاع.............................................................. 39

ج – روشن نبودن قواعد مربوط به چگونگی اثبات دفاع در قوانین موضوعه................................. 40

مبحث دوم: اشکالات رویه قضایی و شناسایی منابع موجود........................................................ 41

گفتار اول: منابع رویه قضایی قبل از انقلاب از لحاظ دسترسی به جزئیات پرونده.......................... 41

گفتار دوم: منابع رویه قضایی بعد از انقلاب از لحاظ طبقه بندی و نارسایی ها.............................. 42

بخش دوم: برداشتهای حقوقی نسبت به موارد پذیرش ادعای دفاع مشروع در رویه قضایی

فصل اول: استنباطهای کلی نسبت به ملاکهای تناسب در دفاع مشروع.......................................... 44

مبحث اول: ابزارهای مورد استفاده در دفاع در مقایسه با وسایل مورد استفاده مهاجم..................... 44

گفتار اول: چند نمونه از آراء قبل از انقلاب............................................................................... 44

گفتار دوم: چند نمونه از آراء بعد از انقلاب............................................................................... 45

مبحث دوم: سایر ملاکهای تناسب............................................................................................. 47

گفتار اول: تعدد مهاجمین یا مدافعین یا هر دو........................................................................... 47

گفتار دوم: دفاع منتهی به قتل عمدی......................................................................................... 48

گفتار سوم: دفاع در محل سکونت یا ملک تحت تصرف مدافع................................................... 49

گفتار چهارم: سایر ملاکهای پراکنده برای تشخیص تناسب.......................................................... 52

فصل دوم: ادله مورد استفاده دادگاهها برای تشخیص تحقق دفاع مشروع..................................... 53

مبحث اول: اظهارات اصحاب دعوی و گواهان........................................................................... 53

گفتار اول: اظهارات اصحاب دعوی........................................................................................... 53

گفتار دوم: اظهارات گواهان...................................................................................................... 55

مبحث دوم: قرائن و شواهد عینی.............................................................................................. 55

گفتار اول: سوابق متهم یا مهاجم احتمالی................................................................................... 56

گفتار دوم: ادله علمی یا شواهد پزشکی..................................................................................... 57

بخش سوم: رد ادعای دفاع مشروع در رویه قضایی

فصل اول: عدم احراز اصل دفاع............................................................................................... 60

مبحث اول: عدم وجود قرائن اطمینان آور یا بیم عقلایی............................................................. 60

گفتار اول: وجود قرائنی بر خلاف ادعای متهم........................................................................... 60

گفتار دوم: معقول نبودن سوء ظن متهم...................................................................................... 62

مبحث دوم: دسترسی به وسایل دیگر غیر از دفاع یا امکان استمداد از قوای دولتی و انتظامی.......... 63

گفتار اول: دسترسی به وسایل دیگر غیر از دفاع ........................................................................ 64

گفتار دوم: امکان استمداد از قوای دولتی و انتظامی.................................................................... 66

فصل دوم: عدم رعایت تناسب در دفاع و ضمانت اجرای آن در رویه قضایی............................... 68

مبحث اول: دفاع غیر متناسب در رویه قضایی قبل از انقلاب...................................................... 68

مبحث دوم: دفاع غیر متناسب در رویه قضایی بعد از انقلاب...................................................... 70

- نتیجه گیری......................................................................................................................... 74

- پیشنهادات.......................................................................................................................... 78

- پیوست آراء........................................................................................................................ 79

- فهرست منابع و مأخذ.......................................................................................................... 189

- چکیده انگلیسی 192